सामुदायिक विद्यालयको शैक्षिक विकास, समावेशिता र गुणस्तरीय शिक्षाको अभ्यास: श्री यशोब्रह्म माध्यमिक विद्यालय, बेसीशहर–३, लमजुङको एक अध्ययन

Educational Development, Inclusivity, and the Practice of Quality Education in Community Schools: A Case Study of Shree Yesho Brahma Secondary School, Besishahar–3, Lamjung

Abstract

सारांश

नेपालको सामुदायिक विद्यालय प्रणालीले शिक्षा क्षेत्रमा पहुँच विस्तार, सामाजिक समावेशिता, स्थानीय सहभागिता तथा नागरिक विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ। यद्यपि सामुदायिक विद्यालयहरूले शिक्षक व्यवस्थापन, भौतिक पूर्वाधार, प्रविधिको प्रभावकारी प्रयोग, विद्यार्थी नियमितता, अभिभावकीय सहभागिता तथा सिकाइ उपलब्धि सुधारजस्ता चुनौतीहरू पनि सामना गरिरहेका छन्। यस अध्ययनले लमजुङ जिल्लाको बेसीशहर नगरपालिका–३, बाहुनबेसीस्थित श्री यशोब्रह्म माध्यमिक विद्यालयको ऐतिहासिक विकास, भौतिक पूर्वाधार, शैक्षिक अभ्यास, बालमैत्री वातावरण, समावेशी शिक्षा, विद्यालय शान्ति क्षेत्रको अभ्यास, सरोकारवालाको भूमिका, प्रविधिको प्रयोग, उपलब्धि, चुनौती तथा भावी सुधारका सम्भावनाको विश्लेषण गर्दछ। अध्ययन मूलतः विद्यालयका उपलब्ध अभिलेखीय सामग्री तथा संस्थागत विवरणको दस्तावेजीय विश्लेषणमा आधारित वर्णनात्मक केस अध्ययन हो। विद्यालय वि.सं. २०१८ मा स्थापना भई प्रारम्भिक चरणमा सीमित भौतिक स्रोतबाट सञ्चालन हुँदै हाल कक्षा १० सम्म पुगेको देखिन्छ। विद्यालयले पुस्तकालय, विज्ञान प्रयोगशाला, कम्प्युटर प्रयोगशाला, इन्टरनेट, प्रोजेक्टर, स्मार्ट बोर्ड, खानेपानी तथा शौचालयजस्ता सुविधाको विकास गरेको छ। साथै छात्रवृत्ति, अभिभावक अन्तरक्रिया, विद्यार्थी व्यक्तिगत अभिलेख, बालमैत्री वातावरण, वातावरणीय सरसफाइ र वृक्षरोपणजस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरेको पाइन्छ। तथापि तहगत तथा विषयगत शिक्षकको कमी, शिक्षकको सूचना तथा सञ्चार प्रविधि (ICT) सम्बन्धी दक्षता, विद्यार्थी नियमितता, अभिभावकीय सहभागिता, स्रोतको सीमितता र अनुगमन प्रणालीको कमजोरी विद्यालयका प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिन्छन्। अध्ययनले विद्यालयको आगामी सुधारका लागि शिक्षक व्यवस्थापन, निरन्तर पेशागत विकास, प्रमाणमा आधारित सिकाइ उपलब्धि विश्लेषण, डिजिटल तथा प्रयोगात्मक शिक्षण, अभिभावक–विद्यालय सहकार्य, विद्यार्थी नियमितता, पूर्वाधार सुदृढीकरण तथा स्थानीय सरकारसँगको प्रभावकारी समन्वय आवश्यक रहेको निष्कर्ष निकाल्दछ।

Abstract

Nepal’s community school system has made significant contributions to expanding access to education, promoting social inclusion, encouraging local participation, and fostering civic development. However, community schools continue to face challenges related to teacher management, physical infrastructure, the effective use of technology, student attendance, parental involvement, and the improvement of learning outcomes. This study analyzes the historical development, physical infrastructure, educational practices, child-friendly environment, inclusive education, implementation of the school as a zone of peace, roles of stakeholders, use of technology, achievements, challenges, and prospects for future improvement at Shree Yesho Brahma Secondary School, located in Bahunbesi, Besisahar Municipality–3, Lamjung District, Nepal.

The study is primarily based on a descriptive case study approach involving documentary analysis of the school’s available archival materials and institutional records. Established in 2018 B.S. (1961/62 A.D.), the school initially operated with limited physical resources and has since expanded its educational provision up to Grade 10. The school has developed facilities such as a library, science laboratory, computer laboratory, internet access, projectors, smart boards, drinking water, and toilets. It has also implemented various programs, including scholarships, parent–school interactions, individual student records, child-friendly initiatives, environmental sanitation, and tree plantation activities.

Nevertheless, the shortage of teachers at different educational levels and in specific subject areas, teachers’ limited information and communication technology (ICT) competencies, irregular student attendance, inadequate parental participation, limited resources, and weaknesses in the monitoring system remain major challenges. The study concludes that future school improvement requires effective teacher management, continuous professional development, evidence-based analysis of learning outcomes, digital and experiential teaching practices, stronger parent–school collaboration, improved student attendance, strengthened physical infrastructure, and effective coordination with the local government.